piątek, 6 kwietnia 2018

Pożegnanie z królem


2 kwietnia w Sierra Leone nagle zmarł Janka Nabay, muzyk i wokalista, król i reformator bubu, tradycyjnego stylu muzycznego z północy kraju. W zeszłym roku Janka zagrał po raz pierwszy i, niestety, jedyny w Polsce na OFF Festivalu. Przed koncertem, bardzo tanecznym i chyba trochę za bardzo elektronicznym, porozmawiałem z Janką, który dużo dowcipkował i przez dwadzieścia minut uśmiech nie schodził mu z twarzy. Wywiad nigdzie się do tej pory nie ukazał, niech zatem będzie moim pożegnaniem z tym uosobieniem radości na scenie i poza nią.

Byłeś gwiazdą w Sierra Leone.

Do Stanów przeniosłem się w 2002 roku, uciekałem przed wojną domową w Sierra Leone. Na szczęście wojna się skończyła, ale wtedy Stany były dla mnie lepszym wyborem. Brak strachu i wojny, to czyni cię wolnym.

Czym jest bubu?

Bubu to gatunek, którego nie zna prawie nikt na świecie. Jestem pierwszą osobą, która nagrywała bubu. Żeby zrozumieć, czym jest bubu, najlepiej jej posłuchać. To szybka muzyka, muzyka do tańca i skakania.

Co jest najlepsze w bubu?

Chcę pokazać światu bubu. Mój kraj nie ma swojej charakterystycznej muzyki. Chciałem stworzyć muzykę, która będzie od razu rozpoznawalna jako rzecz ze Sierra Leone. Dlatego gram bubu i to jest w niej najlepsze.

A co było najtrudniejsze w stworzeniu bubu taką, jaką jest dzisiaj?

Najtrudniejsza w bubu jest promocja. Nikt nie zna tej muzyki i nikt nie zna artystów, a oni są spłukani, są na początku drogi. Jeśli nie masz sponsora, managera, prawnika, agenta bookingowego, wydawcy - nie jesteś do końca muzykiem. Ja mam to wszystko w Nowym Jorku, w Sierra Leone mi ich brakowało. Zajęło mi to siedem lat w Stanach, strasznie długo. Trudno jest zacząć tworzyć muzykę, nie mając grosza przy duszy. Ludzie cię nie znają, nie wierzą, że możesz zrobić coś dobrego.

Jak wybrałeś muzyków, którzy tworzą Bubu Gang?

Gdy przyjechałem do Stanów, ciężko mi było znaleźć muzyków. Pracowałem w restauracji i przygotowywałem smażone kurczaki. Ktoś puścił moją muzykę w NPR, narodowym radiu. Tym kimś był Wills Glasspiege, który wcześniej ją usłyszał i polubił. Wypytywał ludzi, czy wiedzą, kim jest ten muzyk, aż w końcu trafił do mnie i zapytał, czy to moja muzyka. Odpowiedziałem, że tak, a on się mnie spytał, dlaczego pracuję w restauracji. A ja potrzebowałem pieniędzy, jesteśmy w Ameryce, nic innego nie miałem do roboty. Wills chciał promować bubu, ja mieszkałem wtedy Filadelfii. Zabrał mnie do Nowego Jorku, na Brooklyn. W barze poznałem Boshrę AlSaadi, która w Bubu Gang gra na basie. W tym samym barze poznałem perkusistę, był tam barmanem. On z kolei mieszkał z kumplem, basistą i ten kolega dał moją muzyce swojemu koledze, Michaelowi Gallope, który gra dziś w Bubu Gangu na klawiszach i syntezatorach. I tak powstał mój zespół. Chociaż nie zawsze udaje mi się z nimi grać. Michael jest profesorem na Uniwersytecie Minnesoty, więc jest bardzo zajętym człowiekiem i czasem go zastępuje program. Programów używam tez w Nowym Jorku przy pisaniu piosenek, czasem wolę je niż prawdziwych muzyków… Żartuję.

Często wracasz do Sierra Leone?

Często, byłem w zeszłym roku i planuję pojechać przed końcem obecnego.

Tam też grasz teraz bubu?

Tak, gram bubu w Sierra Leone, ale Bubu Gang nigdy tam nie grał. W Sierra Leone miałem inny zespół, część z tych muzyków, ciągle tam mieszka. Za każdy, razem, gdy przyjeżdżam, spotykamy się, próbujemy i jeśli tylko nadarza się okazja, gramy koncerty.

Piszesz piosenki w różnych językach, masz jakiś sposób doboru ich do muzyki?

To wszystki zależy od nastroju i środowiska, w jakim jest w danym momencie. Piosenki przychodzą nagle, muszę wykorzystać ten moment, bo już się nie powtórzy. Jeśli znajduję się wśród ludzi mówiących po arabsku, to piosenka też będzie po arabsku, jeśli jestem u siebie w domu, w Sierra Leone, to będzie w Krio albo Temne. Jeśli jestem w Nowym Jorku, to pewnie napiszę ją po angielsku, choć wiem, że to nie jest mój najmocniejszy język. Mówię siedmioma rożnymi językami.

I w którym najlepiej Ci się pisze?

Temne, bo to język bubu, które w swojej pierwotnej formie jest plemienną muzyka Temne [najliczniejszej grupy etnicznej zamieszkującej Sierra Leone - przyp. mój]

Muzycy w Sierra Leone naśladują twój styl bubu?

O tak, jest ich coraz więcej. Prawie wszyscy muzycy, którzy nagrywają w Sierra Leone, na swoich płytach umieszczają choć jedną piosenkę bubu. Mówię ci, prawie wszyscy. Czasem sa dobre i wtedy słuchacze myślą, że to moje piosenki. Ale to nieprawda! Pytają się mnie, czy to moje i odpowiadam, że nie. Kiedyś było tak, że jeśli ktoś grał bubu, to był to Janka, ale tak już nie jest. I dobrze.

Grasz z nimi?

Nie! Nie muszę, bubu staje się ruchem, zresztą oni znają tę muzykę. Cieszę się, gdy grają bubu, bardzo się tym interesuję, ale nie gram z nimi.

Muzyka jest teraz twoim codziennym zajęciem, utrzymujesz się z niej. Myślisz o promowaniu innych artystów grających bubu?

No jasne, ale nie tylko tych grających bubu. Jestem teraz w Polsce i jeśli zobaczę polskiego muzyka, który będzie robił nadzwyczajną muzykę, nieważne, czy będzie śpiewać, grać na saksofonie, czy na pianinie - chciałbym go promować dalej. Zbyt dużo czasu zajęło mi udowodnienie innym, do czego jestem zdolny. Myślę o tych wszystkich chłopakach i dziewczynach, którzy mogą tworzyć niesamowitą muzykę, bo są młodzi, nie mają zobowiązań, rodziny, myślą tylko o muzyce. Jeśli wtedy ktoś ich wypromuje, to świetnie, ale gdy dorastasz, żenisz się, rodzą się dzieci, muzyka schodzi na dalszy plan.

A ty masz przecież dzieci.

Tak, dwójkę. Zachariah i Ahmeda Jankę juniora. Ahmed Janka mieszka w Kuwejcie i zawodowo gra w piłkę nożną, a Zachariah studiuje w Sierra Leone.

I nadal jesteś tak skupiony na muzyce, jak wcześniej?

Tak, bo jeśli zostaniesz wypromowany zanim pojawi się żona i dzieci, to już jesteś w obiegu. Na szczęście tak było w moim przypadku. Jestem w stu procentach muzykiem, nie robię nic innego. Wstaję rano i pierwsza myśl po przebudzeniu to “no, czas grać”. Biorę gitarę, albo gram na bębnach, albo piszę piosenki, albo jeszcze dzwonię do innych muzyków i robimy coś razem.

To chyba masz teraz bardzo szczęśliwe życie.

Nie do końca. Przecież ludzie nadal głodują, nadal cierpią. Ja nie, ale nie śpię dobrze w nocy. Wiesz, w Afryce rodziny są bardzo rozległe. Moim kuzynom nie wiedzie się tak dobrze, jak mnie. Zawsze przylatuję z pełnymi walizkami do Sierra Leone i wracam z pustymi do Stanów. Rozdaję mnóstwo rzeczy.

Widzisz różnicę w tym, jak reaguję na bubu słuchacze w kraju, a jak zagranicą?

Nie, bo muzyka to jeden język, nie zna żadnych barier. Niektórzy ludzie lubią angielska muzykę, a nie mówią po angielsku. Inni lubią bubu, a nawet nie wiedzą, co to jest. Śpiewają i nie wiedzą, o czym są słowa. I ja też tak mam - uwielbiam muzykę kongijska, ale nie mam pojęcia, o czym śpiewają.




poniedziałek, 19 marca 2018

Dźwięk podobny do deszczu


Białe łzy Hariego Kunzru można odczytywać na wiele sposobów. Zapowiadająca się jako zwykła historia o dwóch chłopakach zakochanych w muzyce z Nowym Jorkiem w tle, powieść brytyjskiego pisarza wraz z biegiem fabuły staje się krytyką amerykańskiego, systemowego rasizmu, zawłaszczenia kulturowego, pojawia się także marksowska akumulacja pierwotna i fortuny zbudowane na przemocy. Muzyka - przedwojenny blues ze starych sfatygowanych szelakowych dziesięciocalowych siedemdziesiątekósemek - jest osią i głównym medium tej opowieści. Od niej się zaczyna i na niej się kończy.

Kunzru zagłębia się w historię bluesa, jego krwawe początki i korzenie. Swoich bohaterów wysyła w tę samą podróż, w którą udaje się Matana Roberts w swojej serii Coin Coin - na Południe. To stamtąd pochodziła większość legendarnych, pierwszych bluesmanów, to tam rozgrywała się tragedia czarnej ludności. Tam na targu niewolników sprzedano przodków Roberts, o czym śpiewa w pierwszej części swojego cyklu. Kunzru głównemu bohaterowi, Sethowi, każe przeżyć niesłuszne oskarżenie o morderstwo, policyjną brutalność i wreszcie egzekucję na krześle elektrycznym. Powracający duch przeszłości, którego nieświadomie budzą postaci uzupełnia ten obraz o swoje własne wspomnienia, by później krwawo zemścić się na potomkach swoich ciemiężców.

Przy okazji, w swoistym epilogu Białych łez Kunzru napisał chyba najlepszy i najtrafniejszy opis starych nagrań, nie tylko bluesowych:

Gdy słucha się starej płyty, nie można mieć złudzeń, że jest się obecnym podczas wykonania. Słucha się przez szarą mżawkę zakłóceń, dźwięk podobny do deszczu. Nie sposób zapomnieć, jak daleko człowiek się znajduje. Zawsze to słychać - dźwięk oddalania w czasie. Ale co w takim razie łączy słuchacza i muzyka? Czy to ważne, że jeden jest żywy, a drugi martwy?

Czego ja właściwie szukam w takich nagraniach? Co sprawia, że po nie sięgam, że słucham kompilacji o mających wzbudzić poczucie tajemniczości tytułach i o nich piszę? Częściowo na to pytanie odpowiedziałem w krótkim tekście o I’m Always Crying Niñii de la Puebla. Za tym deszczopodobnym szumem szelaku, wzmacnianym przez kolejne szumy winylu czy taśmy magnetofonowej kryje się okienko do dawno minionego świata. Obcowanie z głosem z przeszłości - to cenię najbardziej. To naiwne, wiem, ale może jest w tych głosach ukryta wiedza, jak ci ludzie żyli przed stoma laty. Słychać, jak świat zmienił się od tamtej pory, jak muzyka się zmieniła. W ciągu ostatniego wieku świat tak przyspieszył, że sto lat to nie jedna, a kilka epok.

Przypominam sobie ten opis, gdy słucham dwóch kaset dokumentujących rebetiko w USA, czyli ten gatunek z przeszłości, który mnie pociąga najmocniej. Na taśmach wydanych przez - nota bene - Death Is Not The End uwaga skupia się na dwóch wykonawcach, Kostasie Dousasie i Jorgosie Katsarosie, którzy rebetiko grają na gitarach, a nie najmocniej kojarzonym z “greckim bluesem” bouzouki. W tej muzyce są kawiarnie, w których wąsaci mężczyźni popijają kawę w małych czarkach, grają w tryktraka, wieczorami palą haszysz i piją ouzo. Tylko ich miastem nie są Saloniki, Stambuł ani Smyrna, a Manhattan. To lata jeszcze przed Wielkim Kryzysem, kiedy prawie każda w miarę liczna grupa etniczna miała nie tylko swoje własne miejsca spotkań, ale wytwórnie wydające płyty w rodzimych językach, z muzyką przypominającą stary kraj. Ten mozaikowy świat, o którym z pasją opowiadał mi dwukrotnie Ian Nagoski (z jednej strony bardzo podobny do kolekcjonerów z Białych łez, a z drugiej ich kompletne przeciwieństwo, bo nie chce zachować muzyki tylko dla siebie, wręcz przeciwnie) też odszedł. A może nie tyle odszedł, ile radykalnie się zmienił.

Za częściowo te same piosenki zabrał się Dimitris Mistakidis na swojej zeszłorocznej płycie Amerika, na której, jak łatwo się domyślić, gra rebetiko greckiej diaspory za Oceanem. Odarte z “mżawki zakłóceń”, krystalicznie brzmiące utwory w zasadzie nie tracą nic ze swojego uroku. Oczywiście, Mystakidis interpretuje je inaczej, inaczej sobie akompaniuje, inaczej śpiewa - słowem słychać, że to wiek XXI, a nie początek XX. A może, gdyby przybrudzić, zaszumić te nagrania, tak jak zrobili to Seth i Carter, to przeszłość by się zmaterializowała?

czwartek, 15 marca 2018

Hubert Lenoir - "Darlène"



Zdarzało mi się już kilkakrotnie pisać o mojej miłości do francuskojęzycznej muzyki z Quèbecu. Ciągle dziwię się, skąd tam tyle fantastycznych twórców i jak ta scena jest niestety zamknięta i dość nieznana. W obrębie tej jednej prowincji (i czasem Francji) dusza się niezwykłe talenty. Takie jak Hubert Lenoir.

Na samym początku swojego debiutanckiego albumu, Lenoirowi udaje się rzecz niesłychana - wiernie oddaje hedonistyczną atmosferę 1965, zdecydowanie najlepszej płyty the Afghan Whigs. Niczym nieskrępowana radość z życia, czerpanie z niego pełnymi garściami, zmysłowość i seksualność - to wszystko jest w trzech częściach Fille de personne, które ustawiają odbiór całości. I choć tego “afganowego” wajbu jest później jakby mniej, to przyjemne wrażenie luzu i radości (to słowo będzie się przewijać przez cały tekst) zostaje do samego końca, melodramatycznego Si on s’y metait.

Darlène jest pamiętnikiem z nastoletniego życia na przedmieściach, stąd takie instrumentalne numery jak Darlène, Darling, Momo i Cent-treizième rue, układające się w kolejny tercet i przypominające tematy z amerykańskich sitcomów o życiu na suburbiach właśnie. Ten ostatni fragment na dodatek wykazuje spore podobieństwa do Born to Run Springsteen, czyli sztandarowego albumu “przedmiejskiego rocka”. Słabszym momentem jest Wild and Free, jedyna w zestawie anglojęzyczna piosenka. Niby knajpiano-jazzowa i zupełnie nieprzekonująca, zbyt odstająca od całości, będąca obcym wtrętem.

Lenoirowi udało się nagrać płytę mocno zanurzoną w przeszłości, ale bardzo świeżą i na czasie. A może właśnie dzięki temu rozkrokowi ponadczasową.



niedziela, 4 lutego 2018

2017: płyty



Ukazały się już chyba wszystkie płytowe podsumowania z moim udziałem. Swoje listy wysyłałem do zestawień beehype'a, Gazety Wyborczej, Uwolnij Muzykę! i Gazety Magnetofonowej.


A tak wygląda 30 moich ulubionych płyt zeszłego roku:

Alameda Duo - The Luminous Guitar Craft of Alameda Duo
Ellen Arkbro - For Organ and Brass
Avec le Soleil sortant de sa bouche - Pas pire pop [I ♥ You So Much] (kilka słów więcej)
Bad Karma Boy - Prekrásny nový svet
Bastarda Trio - Promitat eterno (kilka słów więcej)
Broken Social Scene - Hug of Thunder
Colombre - Pulviscolo
Dog Whistle - 2
Alex Ferreira - CanapéYasmine Hamdan - Al Jamílat
HVOB & Winston Marshall - Silk
Japandroids - Near to the Wild Heart of Life (kilka słów więcej)
Jazz Band Młynarski-Masecki - Noc w wielkim mieście (kilka słów więcej)
Maniucha i Ksawery - Oj, borom, borom
Marcin Masecki - Chopin nokturny
Kelly Lee Owens - Kelly Lee Owens
Paramore - After Laughter
Raphael Rogiński - Plays Henry Purcell
Rostam - Half-Light
Saagara - 2
Sacred PawsStrike a Match
Omar Souleyman - To Syria, With Love
Sorja Morja - Sorja
St. Vincent - Masseduction
TOPS - Sugar at the Gate
Heather Trost - Agistri (kilka słów więcej)
Lina Tullgren - Won
Waxahatchee - Out in the Storm
WCIAS - Hejnały
Yumi Zouma - Willowbank

czwartek, 18 stycznia 2018

2017: koncerty


W zeszłym roku widziałem trochę mniej koncertów niż w 2016, ale i tak jest co wspominać. Przede wszystkim powrót po czterech latach Japandroids (na których wybrałem się do Berlina, zanim ogłosili koncert w Polsce), zupełnie zaskakującego Astronautalisa, wyczekane Alsarah, La Yegros i Waxahatchee i 30 innych najlepszych.

Vołosi, 22 stycznia Teatr Syrena
Astronautalis, 18 lutego, Cafe Kulturalna
Avec le soleil sortant se sa bouche, 19 lutego, Cafe Kulturalna
Warszawska Orkiestra Rozrywkowa, 26 lutego, POLIN
Saagara, 27 lutego, NInA
Queer Resource Center, 18 marca, Chmury
Hubert Zemler, 22 marca, Teatr Studio
Horse Lords, 7 kwietnia, RE, Kraków
Jambinai, 13 kwietnia, Proxima
Japandroids, 22 kwietnia, Columbiatheater, Berlin
HVOB & Winston Marshall, 23 kwietnia, NIEBO
Zeal & Ardor, 25 kwietnia, Hydrozagadka
Masecki/Rogiewicz, 18 maja, Fontanna
The Afghan Whigs, 6 czerwca, Palladium
TOPS, 11 czerwca, Cafe Kulturalna
Juana Molina, 24 czerwca, Halfway Festival, Białystok
Thurston Moore, 5 lipca, Proxima
Xylouris White, 19 lipca, Pardon, To Tu
Alsarah & the Nubatones, 21 lipca, Globaltica, Gdynia
La Yegros, 21 lipca, Globaltica, Gdynia
Red Hot Chili Peppers, 25 lipca, Stadion Cracovii
Shellac, 4 sierpnia, Off Festival, Katowice
Feist, 4 sierpnia, Off Festival
PJ Harvey, 5 sierpnia,Off Festival
Żywizna,  5 sierpnia, Off Festival
Waxahatchee, Soundrive Festival, Gdańsk
Mumford and Sons, 9 września, Lollapalooza, Berlin
Foo Fighters, 10 września, Lollapalooza, Berlin
Meridian Brothers, 29 września, Skrzyżowanie Kultur
Bastarda Trio, 9 listopada, DK Kadr
Muzyka Końca Lata, 19 listopada, DK Kadr
Jazz Band Młynarski-Masecki, 23 listopada, Hala Gwardii
Pin Park, 9 grudnia, Pogłos
Kristen, 9 grudnia, Pogłos
Senyawa, 18 grudnia,  Teatr Syrena

wtorek, 9 stycznia 2018

2017: teksty



Podobnie, jak przed rokiem, dość narcystycznie wybrałem swoje ulubione teksty minionych 12 miesięcy. Od propagandy w internecie po hity z Syrii, od Gazety Magnetofonowej po POLITYKĘ. Jeden tekst cytowały zagraniczne muzyczne Pudelki, w dwóch innych rozmawiałem z artystami z zupełnie spoza mojej bajki, co chyba wyszło tym tekstom na dobre. Z nieswoich tekstów najmocniej zapadły mi w pamięć wnikliwy portret Annie Clark Nicka Paumgartena i pożegnanie Eufy Kuby Bożka.

Cyberbomba w trawie (Astroturfing i propaganda w internecie)

Spodek świata (WOMEX w Katowicach)

Z Syrii, z miłością (Omar Souleyman i dabke)

Sylwetka i wywiad z Anną Meredith

Mam za dużo szczęścia (wywiad z Jeremym Garą)

Cytrynka z tefałki (wywiad z Igorem Herbutem)

Jak sam nie zrobisz, nie będziesz miał (sylwetka Stajni Sobieski)

Między klubem a galerią (wywiad z Horse Lords)

Walka z łatką (wywiad z Mrozem)

Melancholia i mity (sylwetka Marka Pędziwiatra)

Szukałem odpowiedzi (wywiad z Gregiem Foxem)

W piątek ukazał się mój pierwszy tegoroczny tekst - polemika z felietonem Kultura i demokracja profesora Jana Hartmana.